Menubalk

 

 

 

 

 

 

 

Update: 26-07-2011

Rodolphe

 

Back to History

Back to Rodolphe page

 

Rodolphe & Debain Centennial

Rodolphe in Dutch papers

Rodolphe harmonium at Boer

Rodolphe inside

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

RODOLPHE & DEBAIN CENTENNIAL

 

HET EEUWFEEST VAN EEN ‘SERAPHIJNE ORGEL’ IN BOER

De beschrijving van de orgelgeschiedenis in Nederland wordt al honderden jaren minutieus bijgehouden in boeken en databanken. Een geschiedenis waar buitenlandse organisten de vingers bij aflikken. Ondanks al het werk, vallen er toch nog wel eens kleinere orgels buiten de boot. Zeker als het geen orgel is in de gangbare betekenis van het woord.

Op 21 maart 1908 deed Bakker & Timmenga te Leeuwarden een aanbod aan de Hervormde Gemeente te Boer (Friesland). Het aanbod betrof "op huur of te koop" een “Seraphijne orgel”. De plaatsing van het Seraphijne orgel kostte 45 guldens, zo laat het archief van de orgelbouwer zien.

Veertien maanden later, op 25 mei 1909 wordt de koop definitief gesloten. In de administratie van de orgelbouwer lezen we:

"Geleverd een gebruikt Seraphijne afkomstig uit Balk. 500 Gulden".

Inmiddels zijn we dus op precies honderd jaar uitgekomen. In de afgelopen honderd jaar zijn er slechts "de handen van Bakker & Timmenga aan geweest". Door buitengebruikstelling van de kerk in de 70-er jaren van de 20e eeuw, is het Seraphijne orgel ernstig verwaarloosd en onbespeelbaar geworden.

Er is echter weer hoop. Het ‘Seraphijne orgel’ doen we nu eer aan door het te benoemen met de echte naam: 'harmonium à haute buffet". Op dit moment staat het instrument in de werkplaats van de restaurateur. Een "donor" staat daar ook al klaar. Nu komt het aan op fondsenwerving.

En als het Rodolphe & Debain 10 spels drukwindharmonium straks klaar is, mogen het instrument en de bespeler Klaas Hoek zich gelukkig prijzen met het epitheton "grootste kerkharmonium van Nederland".

Mede dankzij Bakker & Timmenga en de (verheugde) archivaris van de Doopsgezinde Gemeente te Balk beschikken we nu over de schriftelijke documentatie voor een te publiceren artikel. Ook gedetailleerd fotomateriaal is ruimschoots aanwezig.

Onverwacht is zo de "orgelhistorie" van twéé kerken aan het licht gebracht, welke tot heden eigenlijk niet bekend was. Binnenkort mag de Rodolphe & Debain als een feniks herrijzen om weer ten dienste te staan voor de kerkmuziek.

 

Serial number of the instrument

Serial number 17410 of 17910?

Serial number

 

Dispositie van het Rodolphe & Debain harmonium a haute buffet

  Bass / Basse   Dessus / treble  
      T Trémolo  
1 1 Cor Anglais 8' 1 1 Flûte 8'  
2 2 Bourdon 16' 2 2 Clarinette 16'  
3 3 Clairon 4' 3 3 Fifre 4'  
4 4 Basson 8' 4 4 Hautbois 8'  
5,6 E Eolien 2' 5 5 Musette 16'  
7 S Saxophone 6,7 C Voix Céleste 16' [ ** 2 ]  
8 V Violoncello 8 B Baryton 32'  
9 D Dolce 8' 9 P Prestant 8'  
  C Contrebasse [ ** 1 ] 10 V Voix Humaine [ ** 3 ]  
  J Jeux Doux 11 H Harpe Eolienne 8' [ ** 4 ]  
  E Expression   G Grand Jeu  

Uit de foto's van de tongenlade blijkt dat D Dolce 8' een zelfstandige rij tongen is.

[ ** 1 ] De Contrebasse is het Groot octaaf van de Bourdon 16'

[ ** 2 ] Voix Céleste is een combinatie van een eigen tongenrij en de Clarinette 16'

[ ** 3 ] Volgens de markeringen in de windlande is de Voix Humaine een 16'voets tong in combinatie met de Hautbois 8' en de Fifre 4'. De zestienvoetstong is zwevend gestemd.

[ ** 4 ] De Harpe Eolienne 8' heeft normale tongen en zou volgens de markeringen in de windlade gecombineerd zijn met een 16' register. Dat is op zichzelf een onlogische combinatie, omdat een Harpe Eolienne altijd een 8' klank heeft, als zwevend register.

Het klavier is een transponeerbaar klavier. Het kan 4 halve tonen (toetsen) naar verplaatst worden.

 

Import naar Nederland

Voor zover we kunnen nagaan is het instrument vóór 1900 naar Nederland gehaald. Het werd toen in de Doopsgezinde Vermaning van Balk geplaatst. Omtrent de datum zijn geen feiten te achterhalen in het archief van de Vermaning.

Rond 1907 besluit de Doopsgezinde gemeente te Balk een orgel aan te schaffen, en dat wordt geleverd door de Leeuwarder orgelbouwer Bakker & Timmenga. Deze orgelbouw firma leverde ons een kopie van het werkboek van het bedrijf.

Het contract voor levering wordt ondertekend op 23 september 1908. Het instrument was toen denkelijk al afgebouwd, immers het werd nog in 1908 ingebruik genomen, volgens de gegevens in de orgeldatabase van Piet Bron. Dit wordt temeer bevestigd uit het feit dat het aanwezige harmonium al in het voorjaar van 1908 verhuurd wordt. Zie hieronder.

Het contract van het orgel in vol formaat staat hieronder:

 

 

Koopcontract Balk

In het contract ook nog deze clausule:

Het bestuur van voormelde Doopsgezinde Gemeente heeft het recht, het thans in de kerk dier Gemeente aanwezige orgel, aan den vervaardiger van het nieuwe over te dragen voor Tweehonderd gulden, tot op het tijdstip der finale aflevering van het nieuwe.

A. Timmenga
firma Bakker en Timmenga

 

Inflatie

De feiten wijzen het uit. De overname van het instrument voor ƒ 200 gaat door. Immers, we zien - eveneens uit het orderboek van de firma Bakker en Timmenga, dat het instrument al op 21 maart 1908 verhuurd wordt aan de kerkelijke gemeente van Boer. En ook daarvan hebben we het bewijs hieronder:

 

Huur en verkoop aan Boer

De kerkgemeenschap van Boer huurt op 21 maart 1908 (lemma 138 in het orderboek) het Rodolphe & Debain instrument voor een bedrag van ƒ 45,00. 'Een seraphijne orgel op huur of te koop'.

Ruim een jaar later hakken de kerkvoogden de knoop door en lezen we in het Bakker en Timmenga orderboek dat het instrument gekocht wordt voor een bedrag van ƒ 500,00. Mocht u nu modern 'graaien' vermoeden: Nee, dat is te zeer aangedikt. Het instrument moest vervoerd worden, en naar het orgelbalkon getakeld worden. Een beste klus in 1908. Zeker als we in ogenschouw nemen dat in 2004 in de Leeuwarder Courant het instrument wordt beschreven als een 'zwaargewicht' met de nadrukkelijke verzuchting in het artikel:

"Het harmonium is waarschijnlijk in de kerk blijven staan, omdat het te zwaar was om van de balustrade te halen."

De eerder uitgevoerde aktie om het omhoog te takelen moet derhalve de nodige mankracht gekost hebben. De marge van 150% bovenop de aankoopprijs in Balk valt dus goed te verdedigen. Jammerlijk hierbij is natuurlijk dat de grote bank in Leeuwarden - ING voorheen Postbank - waar graaien wel tot de bedrijfscultuur heeft behoord - jammerlijk niet tot de conclusie heeft kunnen komen dat ze hun graai gedrag enigszins kunnen goed maken door een bedrag van € 50.000 te fourneren om dit instrument weer tot volle glorie te brengen. En nu het toch op het internet staat, ga ik denk ik maar eens bellen met de Leeuwarder bankiers. Tenslotte heb ik mijn vermogen daar ook gestald op een rekening bij deze bank....