Menubalk

 

 

 

 

 

 

 

Update: 20-12-2010

Rodolphe

 

Back to History

Back to Rodolphe page

 

Rodolphe & Debain Centennial

Rodolphe in Dutch papers

Rodolphe harmonium at Boer

Rodolphe inside

 

 

Zwaargewicht

 

 

 

Boer

 

 

Boer

 

 

 

Boer Klok

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Boer in de Friese pers

Het pittoreske kerkje van het dorpje Boer - één kerk, 16 woonhuizen, waaronder één pastorie en twee maal twee-onder-één- kap'' levert feitelijk 14 gebouwen om in te wonen. Dat is curieus genoeg gelijk aan het aantal "zuigwind-harmoniums met expression en double expression" in de van oorsprong middeleeuwse pastorie.

Hier in het vlakke land van Fryslân is musicus Klaas Hoek hoeder over een verzameling harmoniums. Hoeder werd (en wordt nog steeds) in het milieu van mijn afkomst - orthodox gereformeerd - geduid met de benaming 'herder en leraar'. Toepasselijker kunnen we het niet maken. De latijnse naam maakt het nog duidelijker: Pastor. Geen wonder dat de musicus in de pastorie is neergestreken. Waar de stilte wordt verdreven door de expressieve klank van het harmonium.

Een externe macht trok zich de rol van hoeder ook aan: de Leeuwarder Courant. In de jaren 2004, 2007 en 2008 publiceerde dit dagblad een drietal artikelen over de situatie in het Boerse kerkje. [Klaagbrieven te richten aan de webmaster van deze website.] In elk van de drie artikelen kwam het Rodolphe & Debain voor. Niet altijd even accuraat, maar neem dat als een goedmoedige waarneming van een schrijver die nu eenmaal meer weet van harmonium dan de rechtgeaarde journalist. Het zijn en blijven - ook in mijn ogen - artikelen waar het enthousiasme van af spat. En dat verdient een pluim, welke dan hier ook aan de schrijvers overhandigd wordt.

Een kleine rol van Harmoniumnet.nl

In dit verhaal van drie artikelen over een bijzonder harmonium heeft Harmoniumnet een niet onbelangrijke rol gespeeld. Zij het wellicht min of meer toevallig. De heersende kracht achter Harmoniumnet - ik dus - is niet alleen een liefhebber van harmonium, maar ook van orgel. En in de orgelwereld is een van meest voorkomende bezigheden: gegevens zoeken en openbaar maken.

De webmaster - nog steeds ikzelf dus - dook in de teloonboeken en legde contact met de orgelbouwer die het harmonium eertijds leverde aan de kerkelijke gemeente van Boer. En al snel kwamen we erachter dat - in tegenstelling tot wat de Leeuwarder Courant schreef - dat het instrument helemaal niet 'uit Frankrijk gehaald werd door inwoners van Boer met globetrotten als tijdverdrijf'. De werkelijkheid bleek van een ontnuchterende aard.

De kerkelijke gemeenschap der Doopsgezinden in Balk bleek genoeg geld te hebben om zich door orgelbouwers Bakker & Timmenga een pijporgel aan te laten smeren. Met veel succes, het instrument staat aldaar nog altijd - ook in 2010 - in volle glorie te pronken. En de genoemde orgelbouwer wist met succes het harmonium een jaar lang te verhuren aan de kerk te Boer voor de prijs van ƒ 45,00. [ Het guldenteken "Alt-159" nog steeds bekend.] En bijna een jaar later lukte het om het harmonium ook daadwerkelijk te verkopen aan de kerkelijke gemeente voor de somma van ƒ 500,00. Afijn, dat leest u allemaal hier. Inclusief de bewijsstukken.

Dit feit, dat het instrument een 'tweedehandsje' was afkomstig uit Balk, bleek bij de enhousiaste pastorie-bewoner ook niet bekend. En Harmoniumnet kan eindelijk ook pronken met een belangrijk "wapenfeit".

Wat schreef de Leeuwarder?

Inmiddels bent u uiteraard zeer nieuwsgierig wat de krant zoal schreef. Hieronder treft u de drie artikelen in chronologische volgorde. Als tekst. Met foto's. En voor de liefhebbers uiteraard als Acrobat in de originele opmaak. Die bestanden mag u ongestraft downloaden voor eigen gebruik. Zolang u zich maar terdege realiseert dat het copyright toebehoort aan de Leeuwarder Courant.

Mocht u plannen hebben dat copyright te schenden, dan maak ik u er - wellicht overbodig - nadrukkelijk op attent dat in Dokkum de Friezen ooit hebben aangetoond hoe ze afrekenen met iets wat ze niet zint. Lijkt me glashelder wat hier bedoeld wordt. En ze hebben ook Greate Pier nog achter de hand. U bent dus nu twéémaal gewaarschuwd.

 

Anno 2004: Gitte Bruaman

Kerkje van Boer koestert zwaargewicht

Door: Gitte Bruaman
Leeuwarder Courant 05-08-2004

BOER - Het kerkje van Boer is al jaren hard aan een opknapbeurt toe. Dat geldt ook voor het uit 1890 daterende drukwindharmonium gebouwd door de Fransman Rodolphe. Volgend jaar is het eindelijk zo ver, Klaas Hoek - directeur van Muziekschool school Westerkwartier in Leek - vindt het nog steeds bijzonder dat hij een paar jaar geleden vlak naast de kerk met het bijzondere instrument is komen wonen."Ik geef namelijk ook harmoniumconcerten. Het is heel mooi dat je dit dan hier ontdekt."

 

Artkel 2004 Leeuwarder Courant

Samen met Fehling en Gerbrig van de Wal zal Hoek de commissie gaan vormen die na de restauratie van de kerk zorgdraagt voor het beheer van het gebouw, organisatie van evenementen en toezicht op het onderhoud.
In september staat de installatie van de commissie op de agenda van de stichting Alde Fryske Tsjerken.

Het harmonium is rond 1890 door de kerkgemeente gemeente van Boer aangeschaft. "Je zag toen dat mensen in Noord-Nederland rijker werden dat gold ook voor kerken." In steden schaften kerkbesturen vaak een orgel
aan, in Boer is waarschijnlijk een groep mensen geweest die meer hield van de klank van het harmonium. "Dit paste meer bij het platteland."

Voor het instrument van 1 meter breed en 2 meter hoog is de "prijs van een klein huis' betaald "Het was echt duur en omvangrijk", weet Hoek. Met de pedalen pompt de speler lucht in de kast die via tongen naar buiten komt. Kleinere types hebben een systeem dat lucht in de kast trekt. De kast met de tongen staat rechtop waardoor het geluid over de schouders van de speler de ruimte in gaat. "In Nederland land is nog één ander soortgelijk instrument, maar dat is kleiner."

De geboorte van het harmonium dateert van rond 1800, doceert Hoek. "Toen ontstond stond de wens naar beweeglijkheid van geluid. Dat je een toon zowel hard als zacht kon spelen." In die periode werden instrumenten als de accordeon, saxofoon en harmonium uitgevonden. "Het eerste echte harmonium is in 1845 gebouwd."

Heel lang heeft de glorietijd niet geduurd. Rond 1920 veranderde de muziekcultuur. "En na de Tweede Wereldoorlog in tijden van beton, auto en DDT was het helemaal gebeurd." Het instrument werd massaal gedumpt. Het is bijzonder dat het exemplaar in Boer dit allemaal heeft overleefd.

"Het harmonium is waarschijnlijk in de kerk blijven staan omdat het te zwaar was om van de balustrade te halen."

Dit artikel in Acrobat

[ English translation will be here soon]

 

Anno 2007: Marscha van der Vlies

Liever cementen plaveisel dan kloostermoppen

Eindelijk is de restauratie van de vervallen kerk van Boer begonnen. Het gebouw uit de dertiende eeuw wordt niet, zoals de meeste andere kerken, in oorspronkelijke stijl teruggebracht. In Boer is oog voor de moderniseringsslag die de kerk in de negentiende eeuw doormaakte.

Artikel 2007 Leeuwarder Courant

Verroeste muurijzers doen de muur van de kerk in Boer scheuren. Foto LC/Niels Westra

 

Door Marscha van der Vlies
Leeuwarder Courant 16 mei 2007

BOER - Aan de takken van de essen rond de begraafplaats zijn boten de bladeren uit. De stevige bomen beschermen het fragiele kerkje tegen de beukende wind. Dat is niet overbodig. Al meer dan dertig jaar wacht de kerk op een restauratie. Een kwart eeuw geleden is het in bezit gekomen van de Stichting Alde
Fryske Tsjerken. De subsidies zijn nu rond, de werkzaamheden begonnen.

Aan de takken van de essen rond de begraafplaats botten de bladeren uit.

De noordelijke muur van het schip van de kerk ziet er vanaf de zijkant bekeken uit als een holle rug. De eeuwenoude wand is door de verroeste muurijzers gaan werken. Dikke scheuren hebben de cementen platen op de gevel doen splijten.Op veel plekken komt de oorspronkelijke muur opgetrokken uit kloostermoppen weer naar voren.

De toren met spits staat in de steigers. Dit deel is in de zeventiende eeuw naast het schip gezet. De dakbedekking op de spits is al lang geleden vergaan. Rood mastiek dient al een tijdje als beschermlaag. Verschillende stenen zitten los.

In diezelfde eeuw is bij de ingang van de kerk een poort geplaatst die uit de afgebroken Elgersmastate afkomstig is. De sierlijke vormen en kleurrijke beschildering detoneert volledig bij de rest van de kerk.

Het interieur ziet er sinds 1900 heel anders uit dan ervoor, vertelt Klaas Hoek. De dorpsbewoner is betrokken bij de toekomstvisie die Boer gemaakt heeft voor de kerk. "In 1900 zijn ramen dichtgemetseld, is grenenhout geschilderd met patronen van eikenhout en is er een harmonium geplaatst. Aan de buitenkant van de kerk zijn de cementen platen gemonteerd."

De stichting Alde Fryske Tsjerken wil het aanzien van 1900 terughalen en niet dat van de dertiende eeuw. "Heel veel Friese kerken die gerestaureerd zijn, hebben hun oorspronkelijke uiterlijk teruggekregen, voor zover dat mogelijk was. Hiermee zijn renovaties die in de loop van de eeuwen zijn gebeurd, teniet gedaan. Dat is eigenlijk zonde, want die renovaties zeggen ook iets over de visie op bouwen in die tijd. Zo is er rond 1900 cementen plaveisel tegen de gevel geplakt. Dat was toen een heel modern materiaal. We willen dat graag terugbrengen in Boer", weet Hoek.

"Het is natuurlijk ook praktisch. De kloostermoppen zouden erg beschadigen als het cement van de muren zou worden gehaald."

Het dorp is nauw betrokken bij de aanpak van de kerk. "De gemeente wil namelijk dat de kerk na opknappen multifunctioneel wordt gebruikt. Dat was een voorwaarde bij de subsidie."

De dorpelingen willen hun kerk een recreatieve en culturele bestemming geven. Een rustpunt met sanitair en iets te eten voor de wandelaars van het Jabikspaad, moet het worden. Verder moet er ruimte zijn voor concerten en dient het als dependance voor de dorpshuizen in Dongjum en Ried.

Hoek, musicus en fervent harmoniumspeler, kijkt uit naar het moment dat de kerkklok weer beiert. "Nu hoor ik op zondag allerlei kerkklokken in de omgeving, maar niet die van Boer. Het ogenblik dat de klok hier ook weer luidt, komt gelukkig steeds dichterbij." Het werk gaat een tot twee jaar in beslag nemen.

Dit artikel in Acrobat

[ English translation will be here soon ]

 

Anno 2008: Jaap Hellinga

 

Het dilemma van Boer

Het kerkje van Boer ziet er weer goed uit. Maar wat kunsthistoricus Peter Karstkarel betreft, had dat niet beslist gehoeven. "Ruïnes roepen soms zeer warme gevoelens op."

Artikel 2008 Leeuwarder Courant

De opgeknapte Mariakerk in Boer had van kunsthistoricus Peter Karstkarel ook mogen vervallen tot een
ruïne. Foto LC/Niels Westra

Door Jaap Hellinga
Leeuwarder Courant 16-10-2008

BOER – De tragisch verbogen uurwijzer van de torenklok heeft plaatsgemaakt voor een splinternieuw exemplaar.
Kunsthistoricus Peter Karstkarel had graag willen zien hoe de tijd verder knaagde aan het ernstig vervallen kerkje van Boer. Die kans kreeg hij niet. De Mariakerk werd gistermiddag heropend. Schitterend terrarood, alsof de achttiende-eeuwse schilders net klaar zijn.

Artikel 2008 Leeuwarder Courant

De oude torenklok van Boer. Foto LC/Siep van Lingen

De verrotte regenpijpen en de scheuren in de muren konden de architectuurdeskundige wel bekoren.

"Ruïne of monument, zie daar het dilemma van de tijd." Ruïne betekent 'ondergang', verwoesting en verderf", zo hield hij gistermiddag zijn publiek voor. "En toch beste mensen, roepen ruïnes soms zeer warme gevoelens bij mij op."

Karstkarel wees op prachtige voorbeelden uit Italië, Frankrijk "en zelfs uit het keurige Duitsland". In Friesland komt hij tot zijn spijt op slechts tien boerderijen en zo’n tien huizen, waar het verval echt toeslaat. "Wij accepteren dat niet, wij proberen er langs te kijken." Dat is volgens de historicus te wijten aan de schaamte over het gebrekkige onderhoud. "We kunnen ook over die gêne heen stappen", meent Karstkarel.

"Om de schoonheid van de sleetsheid te avonturieren. Een ruïne hoeft helemaal geen zootje te worden, als je maar aan stervensbegeleiding doet."

Dat pleidooi werd niet met louter hoon bij de stichting Alde Fryske Tsjerken ontvangen. "Sterven in schoonheid is misschien wel een heel mooi idee", gaf voorzitter Jan Kersbergen toe. "Ik vond het een hele goede opmerking", beaamde voorzitter Klaas Hoek van de plaatselijke commissie.

Toch koos de stichting voor reanimatie van "het zorgenkindje", zoals ook de kerken van Wier en Ter Idzard opgeknapt zullen worden. Hoek, musicus en bewoner van de pastorie van Boer, is uiteindelijk gelukkig met die keuze.

Binnen de kerkmuren trof hij tot zijn vreugde een bijzonder instrument aan. "Dit dorp heeft destijds niet gekozen voor een pijporgel, maar voor een harmonium." Het gaat om een Frans exemplaar, een zogenoemd l’orgue expressive. Het werd in 1908 door de kerkgemeente aangekocht en is waarschijnlijk het enige in Nederland. "Er woonden hier in Boer destijds mensen die veel in Parijs kwamen", aldus Hoek. Mogelijk dat zij het harmonium naar hier haalden. De werking is te vergelijken met een accordeon. Het volume is opmerkelijk. "Als de kerkdeur openstaat, kun je het instrument 100 meter verderop nog duidelijk horen."

Het harmonium wordt de komende drie jaar gerestaureerd. Hoek wil er straks concerten op geven. Af en toe zal er nog gekerkt worden en het kerkgebouw dient bovendien als pleisterplaats voor wandelaars van het Jabikspaad.

Dit artikel in Acrobat

[ English translation will be here soon]