Menubalk
 

update: 7-12-2009

 

 

Terug naar historie

 

Doorslaande tongen 1

Doorslaande tongen 2

Prof. dr. Christian Ahrens

"Zur frühgeschichte der Instrumente mit Durchschlagzungen in Europa"
(see: doorslaande tongen 3):

Doorslaande tongen 3

 

Kratzenstein

 

Prof. dr. Curt Sachs

Zur Frühgeschichte der durschschlagende Zunge

 

 

 

 

De geschiedenis van de doorslaande tong 2

 

Alle afbeeldingen op deze pagina zijn ontleend aan het boek van Johan de With: Draagbaar, meerstemmig, expressief"

Eigenschappen van tongen

Doorslaande tongen bestaan in twee "grondmodellen", namelijk de Aziatische tong en de Europese tong.

 

 

 
Aziatisch model tong
Europees model tong

Het verschil tussen beide vormen is essentieel. Bij het Aziatische model is de tong driezijdig losgesneden uit het materiaal van een vlakke plaat en blijft daarmee ook onlosmakelijk verbonden. De tong ligt dan ook volkomen gelijk met het omliggende raam.

Bij het Europese model is de tong (iets) langer dan de opening in het tongraam en de losse tong wordt bovenop het tongraam bevestigd zodat de opening in het tongraam volledig bedekt is. De extra lengte waar ik hier op doel is het deel waarmee de tong op het raam gemonteerd wordt. Gezien vanuit de onderzijde is de tong een fractie kleiner dan de opening. Logisch, anders kan de tong niet doorslaan door de opening in het tongraam. Het verschil tussen de twee manieren van beschrijven is een kwestie van muzikaal denken óf technisch denken.

Daarnaast is ook belangrijk bij de Europese tong: de tong past qua beweging bijna naadloos in de opening van het tongraam. Maar de tong ligt vanwege de montage óp het tongraam als het ware boven het raam. Dus er is geen sprake van een totale afsluiting van de opening in het tongraam. Zou dat wel zo zijn, dan levert dat behoorlijk grote problemen in de aanspraak op. Vandaar dat een doorslaande tong van het Europese model in sommige gevallen een moedwillig aangebrachte buiging vertoont.

Door een van beide, of van beide gelijktijdig kan bij een stilstaande tong toch een beetje lucht langs de tong stromen. En laat nu juist dat beginnende stromen van de lucht langs de tong, de aanzet zijn tot het in beweging komen van de tong. Een meer uitgebreide uitleg van een natuurkundige aard is te lezen in 'Draagbaar, meerstemmig, expressief" van Johan de Wit, in Appendix 4, pag. 161 e.v. Daar lezen we als aanzet van het artikel:

Dit type tong bevindt zich in ruststand in een positie waarbij hij de luchtopening nog niet geheel afsluit; dat laatste wordt pas bereikt

 

Het essentiële verschil tussen de Aziatische en de Europese tong levert ook de specifieke eigenschappen van elk van de twee vormen op. Bij het Aziatische model maakt het niet uit van welke kant de luchtstroom komt. Bij het Europese model werkt de tong alleen als de wind komt van de zijde waar de tong op het raam is bevestigd. Deze kant noemen we de "bovenkant" van de tong. Om de eenvoudige reden dat de tong gemonteerd is óp het tongraam. De door natuurkundige verschijnselen veroorzaakte verplichte stroomrichting om geluid te krijgen heeft bij de Aziatische tongen dus óók een punt van opletten. Als de tong - door welke oorzaak dan ook - iets verbogen wordt, dan komt de tong (deels) boven het raam te liggen, en zal dan ook reageren als de europese tong, de tong spreekt dan alleen nog maar als de wind druk uitoefent aan de zijde van de verhoogde ligging van de tong, vergelijkbaar met de europese tong zoals als in de rechter afbeelding hieronder.

 
twee mogelijke stroomrichtingen aziatische tong
 
één mogelijke stroomrichting europese tong

Voor sommigen is de verplichte stroomrichting een verwarrend element geworden, nadat ze ook kennismaakten met de twee windsystemen van zuigwind en drukwind. Zuig- en drukwind suggereert tenminste een omgekeerde windrichting. Dat is echter alleen zo als je redeneert vanuit de windvoorziening. Beredeneerd vanuit de tong blijft de windrichting dezelfde in beide systemen. Dat is zo, omdat er als het ware een truukje is uitgehaald in de drukwindinstrumenten.

 
zuigwind
drukwind

De tekening laat zien wat bij de drukwindinstrumenten het truukje is: In de kas van het drukwindharmonium zijn de tongen gemonteerd tegen de bovenzijde (het dak) van de klankkamer in de tongenlade. En zodra we de tongenlade sluiten, liggen de tongen feitelijk op hun kop, de bovenzijde van de tong wijst dan naar beneden.

  Bij zuigwind wordt de balg leegepompt, er ontstaat onderdruk aan de "achterzijde" van de tong. Zodra een toets wordt ingedrukt zal het verschil in luchtdruk druk tussen het inwendige (onderdruk) van de windlade en de atmosferische druk in de buitenlucht zoveel verschillen dat de lucht begint te stromen en hierdoor de tong in beweging brengt.
     
  Bij drukwind wordt de balg volgepompt, er ontstaat overdruk. In feite is er dus sprake van een verhoogte druk aan de bovenkant van de tong, daarmee een "onderdruk" aan de atmosferische zijde van de tong. Zodra een toets wordt ingedrukt zal het verschil in druk tussen het inwendige van de windlade en de druk in de buitenlucht zoveel verschillen dat de lucht in de windlade langs de tong begint te stromen en hierdoor de tong in beweging brengt.

Hier ziet u dus dat beredeneerd vanuit de tong (=tongraam + tonglamel) de windrichting gelijk gebleven is in de twee systemen.

In de instrumenten met doorslaande tongen waarbij afwisselend zuigwind en drukwind in één instrument gebruikt wordt - grofweg de accordeon familie - is vanwege de natuurkundig verplichte stroomrichting (ook accordeontongen zijn van het Europese model) het probleem opgelost door op een tongenplaat meerdere tongen naast elkaar te plaatsen, maar per toonkanaal twéé tongen te monteren, aan beide zijden van het tongenraam. De tongen liggen dus met de onderkanten naar elkaar gericht op de plaat. Ik ga hier niet in op alle mogelijke technische zaken van het accordeon en soortgenoten, daarvoor verwijs ik u naar het schitterende standaardwerk van Johan de With, 'Draagbaar, meerstemmig, expressief'. Bestelinformatie voor dit boek kunt u vinden op de website van Klank

Dubbelzijdige montage van tongen op raam

Voor een veel meer uitgebreide bestudering van de tongen (toon en klankvorming; fysische eigenschappen en onderhoud van tongen) komt u na de uitleg hierboven nog gegevens te kort. Voor verdergaande studie wil ik u graag verwijzen naar de HVN voor de 2 brochures in het menu hiernaast links. Tezamen omvatten deze twee brochure's 56 pagina's. tezamen geven deze u meer uitleg dan hier mogelijk is.

Beter gezegd: Als u het instrument daadwerkelijk wilt begrijpen in haar natuurkundige wetmatigheden, dan bent u aangewezen op deze brochures en het bovengenoemde boek van Johan de With. En ik nodig u dan ook uit om bij de HVN deze brochures te bestellen. Deze website is tenslotte niet bedoeld om de HVN de wind uit de zeilen te nemen. Ik ben dusdanig verknocht aan de HVN dat er maar één logische oplossing is: De betreffende brochures van de HVN aanschaffen. Sterker nog: Ik heb grote moeite om zelfs maar de gedachte te promoten dat alles dankzij internet maar gratis zou moeten zijn. Bestellen doet u hier. (nieuw venster)

 

Terug naar Historie   Terug naar boven   Lees verder in deel 3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Naar boven

 
Luister Luister