Menubalk
 

update 23-11-2011

 

 

NEDERLAND

Collectie Olthof

Harmonium Museum Nederland

ENGELAND

Saltaire Reed Organ Museum

DUITSLAND

 

FRANKRIJK

ZWITSERLAND

Harmoniummuseum Liestal

FINLAND

NOORWEGEN

BELGIE

Harmonium Art Museum België

CANADA

VERENIGDE STATEN

 

Animatie

expositie juli/augustus 1981
de catalogus is een animatie
de pagina's slaan van zelf om.

 

Bovenkerk

Bovenkerk Kampen

Bovenkerk te Kampen

Bovenkerk plattegrond

Plattegrond Bovenkerk Kampen

 

Hinsz Organ


Hinsz organ 1743 Vp/56
tracker / slider chests
5 divisions on 4 manuals C-c3,
pedal division C-d1

Choir Organ

Reil Choir Organ IIIp/29 1999
tracker / sliderchests
2 manuals CD-e3;
solo manual c1-e3;
pedal C-d1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

This page in ENGLISH

Collectie Olthof

In het hoge noorden van ons land ligt de regio die we óók kennen als de "orgeltuin" van Europa. Je struikelt er als het ware over de Schnitgers, de Hinszen, de Freytag's, de van Oeckelen's en nog heel veel meer. Zelfs een aantal orgels stukken ouder dan de periode Schnitger.

In een regio die muzikaal zo inspirerend is op orgelgebied is het óf een vorm van waanzin om harmoniums te verzamelen, óf het is een bewijs van een ruime blik waardoor er muzikaal nóg meer te genieten is. Ik hou het op de tweede verklaring.

Landkaart

 

Nu het zo ver gekomen is dat het harmonium niet meer gebouwd wordt, zien we overal ter wereld fervente liefhebbers die een collectie van instrumenten aangelegd hebben. Veel van deze collecties zijn gebaseerd op de gedachte: "Redden wat er te redden valt". Temidden van deze verzamelaars zijn er een aantal (!) waar het verzamelen is uitgegroeid tot "museaal verzamelen". De collectie Olthof is hier een heel goed voorbeeld van.

Museaal verzamelen is een ingewikkelde klus. Dat vergt organisatie, dat vergt diepgaande kennis van de materie. En er valt in museaal opzicht meer te verzamelen dan de instrumenten zelf. Want zonder diepgravende documentatie kom je niet veel verder dan "Deze is van eikenhout en heeft 3,5 spel".

Behalve instrumenten moet er dus ook aandacht geschonken worden aan literatuur, catalogi, bladmuziek en de nodige parafernalia.

De eerste of een vroege collectie?

Was het de eerste collectie die de naam waardig was? Was het een vroege collectie tussen andere collecties van niveau? Dit zijn minder interessante vragen. Het gaat er niet om wie de eerste was, maar het gaat om wat de collectie te bieden heeft. We weten dat de Collectie Olthof collectie al in het jaar 1981 een serieuze gestructureerde tentoonstelling kreeg. En nog wel in de inspirerende omgeving van de Kampense Bovenkerk, onder het toeziend oog van de wereldberoemde Hinsz in deze kerk. Daar stonden twee volle maanden lang 26 instrumenten uit de Collectie Olthof, 4 in bruikleen gegeven instrumenten, een verzameling bladmuziek en een greep uit de beschikbare literatuur ten toongesteld in de kooromgang van de Bovenkerk.

Tentoonstellingsruimte  

Speciaal voor deze tentoonstelling werd een catalogus gemaakt.

De catalogus ziet u linksboven als een animatie. Als u maar lang genoeg wacht komen alle pagina's voorbij. Elke vier seconden komt er een volgende pagina te voorschijn. (Wordt binnenkort vervangen door een betere versie).

In de catalogus de essentiële informatie over de instrumenten, de bijzonderheden en de bouwers van de instrumenten.

 

Hoe groot de collectie precies was in 1981 is mij niet bekend. Wel is bekend dat de huidige collectie in 2009 rond de zestig instrumenten omvat. En in de meeste gevallen betreft dit zeer zeldzame of bijzondere instrumenten. De collectie bevat instrumenten vanaf 1840 tot in de 20e eeuw, zelfs van vér na de Tweede Wereldoorlog.

Een tweede expositie

In 1987 werd van 23 juli t/m 12 september een nieuwe expositie ingericht. Wederom een aantal instrumenten in de kooromgang van de Bovenkerk te Kampen. Ook nu werd een schitterende catalogus gemaakt. Daarin eveneens een een groot aantal instrumenten, dit maal 31 stuks, toegelicht in een boekje van 28 pagina's op A5 formaat.

Deze catalogus omvat andere instrumenten dan de catalogus van 1981. Om deze catalogus als animatie te kunnen tonen moet aparte software aangeschaft worden, daar wordt nog aan gewerkt. Met de huidige software is het niet mogelijk om twee animaties op 1 pagina zichtbaar te maken.

Driemaal is scheepsrecht

En ten derde male, nu van 30 april 1988 tot en met de Monumentendag in september stond een verzameling instrumenten in de Bovenkerk. Dezelfde samenstelling als in 1987. De tentoonstelling heeft een grote impact. Uiteindelijk onstaan door de vele gesprekken met bezoekers de eerste contouren van een 'netwerk'. Adressen worden gewisseld, ideeën gedeeld. Uiteindelijk heeft dit netwerk er toe geleid dat nauwelijks twee jaar later een vereniging ontstaat en vormgegeven wordt. Deze vereniging bestaat vandaag nog steeds. En gezien het onderwerp waar de vereniging zich op richt, mag vastgesteld worden dat de vereniging - Harmonium Vereniging Nederland - wonder boven wonder niet een obscuur clubje is, maar een levendige, actieve vereniging met heel veel leden en evenzo veel passie voor het harmonium.

Willem-Hendrik

Wie 'Kampen' zegt, wie 'Bovenkerk' zegt, wie 'Hinsz' zegt, zegt bijna automatisch 'Willem-Hendrik', zoon van de grondlegger van een orgeldynastie. De Zwart-dynastie. En het mag gezegd: Een man die jarenlang een van de beroemde orgels van Nederland onder zijn verantwoordelijkheid heeft gehad. En dan daarnaast, met evenveel enhousiasme als zijn liefde voor de Hinsz, zijn liefde voor de eredienst, zich interesseert voor het 'kleine', dat hoort onverbiddelijk 'zwart op wit' (hier dus wit op donkergrijs). Voor later. Het was immers deze Willem-Hendrik die de aanzet gaf tot de drie hierboven genoemde exposities in de Bovenkerk. Het getuigt van een brede blik om in de kerk waar velen alleen maar of zelfs uitsluitend komen om de Hinsz te horen klinken, een expositie in te richten. Een expositie waarbij de oude dame, de grand old lady Hinsz, vriendelijk en tactvol gevraagd wordt nu eens te zwijgen. En liefdevol neer te zien op het 'nietig aards gewemel'. En genoeglijk glimlachend de kleine familieleden te zien en horen.

Verzamelen is méér dan instrumenten

Naast de instrumenten omvat de collectie Olthof ook een van de grootste archieven op het gebied van harmonium en andere instrumenten gebaseerd op de doorslaande tong. Daarbij kunt u denken aan:

  • literatuur (boeken & tijdschriften)
  • bladmuziek (composities geschreven voor harmonium)
  • verkoop & promotie catalogi (Een van de rijkste bronnen van modellen en technische details van gebouwde harmoniums).
  • artikelen uit kranten en tijdschriften
  • foto en film

Dit archief stelt Wim Olthof in de gelegenheid om op elke HVN-Jaardag een kleine expositie in te richten die elk jaar weer een ander thema heeft. En zoals u weet zijn de Jaardagen van de HVN vrij toegankelijk voor publiek.

De instrumenten

Het ligt in de bedoeling om alle in de expositie getoonde instrumenten hier te presenteren. Ter wille van de eigendomsrechten van fotografisch materiaal moet ik al deze instrumenten eigenhandig gaan fotograferen.

Uw geduld in deze wordt zeer op prijs gesteld.

 

Tentoongesteld in 1981

1

Trayser, 2 manuaals ca. 1870 5 spel

Trayser ca 1870 5 spel

 

2

Alexandre, Parijs, 6 spel

geen afbeelding

 

 

 

3

Debain, voor 1870, 3 spels

Debain, 3 spels vóór 1870

 

 

 

   

4

L.H.R. Mott, Londen, ca. 1855 Piano-harmonium

Mott piano-harmonium

 

 

 

 

5

Mason & Hamlin, "baby harmonium" 1881 $ 22 (toen)

Baby harmonium

 

6

Mason & Hamlin, ca. 1880 kleinste volledige harmonium met volwaardig klavier, geïmporteerd door Joh. de Heer

Mason & Hamlin

         

7

Mason & Hamlin; zuigwindharmonium met het uiterlijk van een drukwind instrument

Mason & Hamlin flattop

 

 

 

8

Mason & Hamlin "Chapel Harmonium" bedoeld voor kapellen en kleine kerkjes. Ook de achterzijde is voorzien van een bewerkte kast.
(geen afbeelding)

 

9

Een van de oudste pedaalharmoniums, 1860 uit Amerika
(geen afbeelding)

 

 

 

   

10

Harmoniflûte gebouwd door Busson in 1856, uitgevonden door Marix, Parijs. Lijkt op een accordeon, maar heeft een magazijnbalg, waardoor het een harmonium is.

Harmoniflûte

 

 

 

11

Tafelharmonium, gebouwd door Wallis in Frankrijk, ca. 1865 2 spel

Tafelharmonium

 

12

Kasriel "Guide Chant" gebruikt voor zangbegeleiding en muzikaal schoolonderwijs. Dit exemplaar ca. 1930. Toonbereik 2 octaven.

Kasriel Guide Chant

         

13

Akkordharmonium gebouwd door Menzenhauer, Duitsland, rond 1900. Links een knopklavier, rechts pianoklavier. De 'trappers" zijn meervouwige schepbalgen.

Akkoordharmonium

 

 

 

14

Reisharmonium van een onbekende bouwer. 2 spels.

Reisharmonium

 

 

 

Reisharmonium

         

15

Kofferharmonium, gebouwd door Mannborg, Duitsland

Kofferharmonium

 

 

 

16

Flat top reed organ gebouwd door S.S. & H.W. Smith, Boston USA, ca. 1868. Flattops werden gebouwd vanaf ca 1850 tot rond 1880, toen de stijl veranderde in rechtopstaande kasten als bij de piano.

smith flattop

 

17

Flat top reed organ gebouwd door George Woods & Co. Deze firma is o.a. bekend geworden door hun kwalitatief hoogwaardige Melodeons (vroeg type van harmonium, feitelijk de zuigwind variant op de physharmonica)

Geo Woods flattop

         

18

Burdett Combination Harmonium. Een bijzonder instrument, met anderhalf klavier en een 13 toons (aangehangen) pedaal

 

 

 

Burdett Combination Harmonium

   
         

19

Aeolian Orchestrelle rollenharmonium. Klavieromvang C-a3. Kan ook via het klavier bespeeld worden.

 

 

 

Orchestrelle

 

 

         

20

Aeolian Style 1050, vroeg model rollenharmonium. Aparte tongen voor het rollensysteem en voor het bespelen via het klavier

 

 

Aeolian Style 1050

 

21

Organette. Gebouwd door The National Mechanical Orguinette, ca. 1895. Het instrument heeft slechts 14 tongen / tonen

Orguanette

         

22

Voorzet apparaat. Een rollenspeler, die voor een piano geplaatst wordt waardoor de mechaniek boven de piano toetsen zit. Daarmee kan met behulp van rollen de piano automatisch bespeeld worden. In dit instrument zijn ook 3 rijen tongen ingebouwd. Harmoniumdeel en pianodeel kunnen afzonderlijk of gelijktijdig bespeeld worden.

(geen afbeelding)

 

 

 

23

Nederlands harmonium, gebouwd door N.V. Nederlandsche Orgelfabriek Worcester, te Amersfoort, ca. 1900. Onderdelen en tongen werd in Amerika ingekocht, o.a. bij Worcester Organ Co. U.S.A.

(geen afbeelding)

 

24

Engels harmonium.

(geen afbeelding)

         

25

D.M. Karn, Woodstock Ontario, Canada. Canadese instrumenten volgen de Amerikaanse markttendenzen. Canadese instrumenten hebben wel vaak wat royaler bewerkte kasten. Qua kwaliteit zijn deze instrumenten veelal hoogwaardig te noemen.

 

 

D.W. Karn Spiegeltop

 

26

Liebmannista. Een akkoorden apparaat uitgevonden in 1871 door de firma Liebmann, te Era, Duitsland.

Het instrument behelst een "plank" met daarin een mechanisme waarmee met het indrukken van één knop vier toetsen van het harmonium ingedrukt worden. Met behulp van de vele knopjes kunnen majeur en mineur akkoorden gespeeld worden, waarbij zowel gewone akkoorden als diverse omkeringen mogelijk zijn.

Liebmannista

         

Tentoongesteld in 1987

 
         
De tentoonstellingen van 1987 & 1988 zijn deels gelijk aan de eerste tentoonstelling. Enkele instrumenten zijn bij de tweede tentoonstelling weggelaten. Van weer andere is nu wel een afbeelding beschikbaar, die heb ik geplaatst bij het bovenstaande overzicht. Hieronder ziet u dan ook alleen de instrumenten die niet in de eerste tentoonstelling waren opgesteld.
         
Choretta   3 Choretta ca. 1959. 3 spel, stalen tongen. Technisch gelijkend op een accordeon. Werd verhandeld door de Utrechtse firma Harder.    
         
4 Christophe & Etienne, Parijs,
4 1/2 spel. Een bijzonder registeris de Sourdine General, waarbij alle bas stemmen met verminderd volume spelen.
  Christoff & Etienne    
         
    5 Robert Cocks & Co Londen ca 1865. Een zuigwindinstrument met het uiterlijk en de technische aanleg van een drukwind instrument. Klavierdeling op e1/f1. Van deze bouwer is weinig of niets bekend. Niet meer dan een adres en het feit dat hij instrumenten importeerde uit de USA maar ook zelf bouwde.   Cocks Londen
         
Debain   6 Debain, ca 1875 Oorspronkelijk verkocht in Engeland. Bijzonder detail is dat de registers als hefboom onder het klavier. 5 spels.    
         

8
Borger - Vriezenveen. 1 spels miniatuur draaiorgel, drukwind met 24 tongen.

9
Frieborgh kofferharmonium ca 1953 2 spel ( 8'+ 4')

  Borger draaiorgeltje   Frieborgh
         
Joh de Heer  

10
Metalen kofferharmonium ca 1938. Verkocht onder de merknaam Joh. de Heer.

Het is niet duidelijk of De Heer deze instrumentjes zelf bouwde of dat hij ze elders inkocht en verkocht onder eigen naam. 2 spels instrument, beide 8 voet, ongelijk gestemd.

   
         
    Jubal harmonium   11
Jubal Organ Hees & Co Delft
Waarschijnlik het "huismerk" van de firma van Hees. Waar de instrumenten gebouwd werden is niet duidelijk.
         
Kasriel   15
Kasriel Guide Chant met transponeerbaar klavier. 1 spel, 25 tongen van a-a2. Klavier e - dis3, dus 6 halve tonen transponeerbaar.
   
         
    16
The Improved Seraphine, manufactured by Joseph Kirkman, London. ca. 1840. 1 spel 61 tongen. Klavieromvang FF-f3
Dit instrument is te beluisteren op de cd 'Boléro de Concert'
  The Royal Seraphine
         
Lindholm kunstharmonium  

17
Lindholm kunstharmonium ca. 1926

Dit instrument werd op bestelling gebouwd voor een Nederlandse klant, via de leverancier Goldschmeding te Amsterdam.

Drukwind, met alle bij het kunstharmonium behorende eigenschappen.

Een bijzonder register is de Halb-Tutti, gedeeld in bas en discant.

 

Ook het Prolongement is bijzonder ingericht.
Er zijn twee prolongementen:
de eerste fixeert te toets half ingedrukt (dus minder wind;
de tweede fixeert de toets volledig ingedrukt.

Prolongement bas: C-H, prolongement discant f1-e2.

    vroeg pedaalharmonium  

19
vroeg pedaalharmonium ca. 1865

zie ook eerste tentoonstelling nr. 9

Style 48  

Links
20
Mason & Hamlin Style 48, ca. 1875
2,5 + 1/5 spel.
Zie nr. 7 bij eerste tentoonstelling.

rechts
22
Mason & Hamlin, Style 501 ca. 1883
3 1/2 + 1/5 spel.

Bijzonderheid: 1 spel discant is geplaatst in een aparte box achter op de windlade, gelijkend op de Subbass constructie

  Style 501
         
Physharmonica Trayser   24
Physharmonica Trayser ca. 1860
1 spel, 54 tongen, C-f3. Tongen gemonteerd op tongplaten
   
         
    Worcester   28
Worcester uit Nederland ca. 1920 Gebouwd uit onderdelen betrokken van de Amerikaanse fabriek met dezelfde naam. Dit instrument is 5 spel.
         
Physharmonica  

31
Physharmonica, bouwjaar onbekend, waarschijnlijk gebouwd door de fa. Böhm

Het instrument vertoont een grote overeenkomst met een instrument ca. 1900 van de vermoedelijke bouwer Hermann (?) in de collectie te Leipzig. Catalogusnr. 3700

   

 

Royal visitors at an exhibition

Royal Family at Exhibition

 

 

 

 

Terug naar harmoniummusea

 
Hinsz Kampen