update: 14-01-2013
Schiedmayer
Schiedmayer Celesta Resonators
Schiedmayer - J & P Harmoniums
Catalogi / Catalogs Schiedmayer
Johann David * 1743 - † 1805
Johann Lorenz * 1786 - † 1860
Adolf Sr.
Hermann Sr.
Adolf Jr.
Hermann Jr.
Gustav Schiedmayer
Charlottenstrasse 4
Pyramidenflügel 1810
Flügel 1812
Tafelform 1815
pianoforte 1830
Fabrik 1854
Nanette Streicher
PIANO MECHNANIK (aus: Wikipedia DE) |
Die Hammerköpfe sind bei Hammerklavieren kleiner und leichter als heute. Bei einigen frühen Instrumenten (u. a. bei Tangentenflügeln und Instrumenten von Johann Andreas Stein) bestanden diese zunächst nur aus Holz, manchmal sogar aus Elfenbein, so dass der erzeugte Klang demjenigen eines Cembalos sehr nahe kam. Sehr bald aber wurden sie mit Leder bezogen. Schon bald wurde mit Kombinationen von Filz und Leder experimentiert. Erst nachdem Henri Pape 1826 ein Patent auf die Befilzung von Hammerköpfen angemeldet hatte, konnte sich Filz als alleiniges Hammerkopfbezugsmaterial immer mehr durchsetzen, bis sich gegen Ende des 19. Jahrhunderts Filz als alleiniges Material etablierte.
|
De geschiedschrijving van Schiedmayer
Hierboven staat een klein deel van de stamboom van de familie Schiedmayer. Het is duidelijk dat deze afkomstig is uit de koker van de firma J. & P. Schiedmayer. Het spreekt vanzelf dat de stamboom in werkelijk heid veel meer omvat. De beschikbare stamboom tekeningen zijn niet geschikt om op een leesbare manier op de website te plaatsen.
Daarom heb ik de stambomen van familie en de twee Schiedmayer bedrijven samengevoegd tot één geheel. Waarin alle elf generaties aan bod komen en de volledige " stamboom" van beide bedrijven. Het geheel is hier te lezen in de vorm van een Acrobat bestand.
200 Jahr Schiedmayer in Stuttgart
Vandaag, 8 december 2009 had ik het genoegen om in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag in het NMI (Nederlands Muziek Instituut) en exemplaar te bemachtigen van het jubileumboek dat werd uitgegeven bij gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de firma Schiedmayer & Söhne.
 |
Het in harde kaft gebonden boek heeft een linnen band van een onbestemde kleur geel, met een reliëf symbook, met daarin de tekst "100 Jahr" en het logo van de firma zoals dat in de Schiedmayer vleugels piano's te zien is. Het reliëf is zo zwak geworden dat het in kopie niet meer zichtbaar is. Dus heb ik een scan van de omslag samengevoegd met de titelpagina. De afbeelding hieronder is dus geen kopie van de omslag, maar een bewerkte afbeelding. |
nagemaakte omslag..
De titel zoals die te zien is, is uiteraard wél echt. U kunt zien dat het boek geschreven is door Alexander Eisenmann. De waarschuweing "herdruk alleen met toestemming van de firma" neem ik serieus, dus mevrouw Elianne Schiedmayer volgt van dag tot dag de bouw van deze pagina.
De geschiedenis van een dynastie
In het jaar 1648 werden in het Duitse Westfalen in de stad Münster twee vredesverdragen gesloten die het einde betekenden van twee oorlogen. De 30 Jarige Oorlog in Duitsland, waar ongeveer heel Europa deel aan had. En de 80 Jarige Oorlog tussen de Nederlanden en Spanje, en ook hier waren diverse landen betrokken bij de oorlog. Beide oorlogen waren in feite religieus getinte oorlogen vanwege conflicten tussen rooms-katholieken en de aanhangers van de nieuwe leer van de Reformatie.
De onderhandelingen over een vrede van de beide oorlogen werden gezamenlijk gehouden, door de Nederlanden – hoewel niet betrokken in de 30 Jarige Oorlog – uit te nodigen aan de onderhandelingstafel. Op deze wijze werden twee oorlogen vrijwel gelijktijdig beëindigd door gezamenlijke onderhandelingen.
Het vredesverdrag van de 80 jarige oorlog werd op 30 januari 1648 opgesteld en vervolgens op 15 mei 1648 definitief getekend. Het vredesverdrag van de 30 Jarige Oorlog werd op 24 oktober 1648 getekend.
Schiedmeyer / Schiedmayer
Johann Schiedmeyer
Kort na het einde van deze oorlogen vroeg de metselaar Johann Schiedmeyer aan zijn biechtvader Magister Steiner - in het Oostenrijkse St. Peter - een paspoort om vanwege de geloofsonderdrukking te kunnen vluchten “in exilium’ naar het Frankische deel van Bayern. Hij vertrok in 1652, vier jaar na het tekenen van de vredesverdragen.
Het vermoeden is - gezien het meermaals voorkomen van de naam Schiedmeyer in Frankisch Bayern - dat Johann Schiedmeyer ook uit deze regio stamt, later naar Oostenrijk is vertrokken en in 1652 dus feitelijk terugkeerde naar zijn geboortestreek.
Johan Schiedmeyer woonde vervolgens in diverse plaatsen in Bayern. Zijn zoon, Veit, werd opgeleid in het bakkersgilde en wist op te klimmen tot “Hofbäcker” in het dorp Frauenaurach nabij Erlangen. Hij behoorde uiteindelijk tot de magistratuur van het dorp en hij stierf als burgemeester van Frauenaurach in 1722.
Veit Schiedmeyer
Van de zeven zonen van Veit volgden twee de voetsporen van hun vader en werden bakker. Zoon Johann Simon werd bakker in zijn geboortedorp Frauenaurach, zoon Johann klom op tot "Hofbeck" in Erlangen.
Johann Schiedmeyer
De oudste zoon van Johann, genaamd Johan Balthasar Schiedmeyer werd op 25 oktober 1711 geboren. En vanaf hier zien we dat het nageslacht andere beroepen gaat uitoefenen. Voornamelijk als schrijnwerkers, meubelmakers en instrumentenbouwers.
Johann Balthasar
Johan Balthasar noemde zich eerst timmerman (Schreiner). Jaren later blijkt hij zonder daarvoor opgeleid te zijn, zich autodidactisch de vaardigheden van het klavierbouwen eigen gemaakt te hebben.
Van de drie zonen van Johan Balthasar, Johann Christoph Georg, Adam Achatius en Johann David bleek in het bijzonder Johann David beroemd te worden om zijn vakmanschap. Hij werd onder andere opgeleid bij Stein in Augsburg.
Johann David
Van Johann David is bekend dat hij al snel beroemd was tot aan de grenzen van het Heilige Duits-Roomse Rijk en al snel zelfs daarbuiten. Ook is bekend uit zijn dagboek dat Johann David als het ware “afscheid” nam van een door hem gebouwd instrument. Instrumenten – hier bedoelen we dan Schiedmayer vleugels - van zijn hand werden verkocht naar Riga, Leipzig, Königsberg, Bremen, Hamburg, Würzburg, Erfurt en Jena. Zijn instrumenten worden met name genoemd in Band 4 van het Lexikon van Ernst Ludwig Gerber. Dat zijn instrumenten beroemd werden, mag blijken uit het feit dat in 1800 de orderportefeuille voor 8 jaar gevuld was! En dat terwijl zijn instrumenten voor die tijd ronduit dúúr waren!
Johann David had regelmatig wel gezellen in zijn bedrijf, maar met de nodige problemen, de geschiedenis laat dan ook zien dat hij voornamelijk allen werkte. Zo rond 1802 blijkt uit de documentatie dat zoon Lorenz in het bedrijf komt werken om opgeleid te worden en een goede ondersteuning voor zijn vader bleek te zijn.
Johan David vulde zijn tijd niet alleen met het bouwen van instrumenten, hij repareerde ook violen en verhuurde instrumenten. Het stemmen van deze instrumenten kostte veel tijd. De instrumenten uit die tijd moesten meerdere malen per maand gestemd worden. Een saillant detail is dat hij voor een stembeurt “24 Kreuzern” rekende, maar juist bij de gefortuneerde clientèle maakte men er zich van af met een “hártelijk bedankt meneer Schiedmayer” (les 1 uit de cursus ‘Snel rijker worden’). Gelukkig schreef Johann David dit verhaal óók in zijn werkboek!
Uit het eerdere genoemde boek van E.L. Gerber weten we ook dat Johann David in 1797 verhuisde naar Nürnberg. Zijn leven eindigt met de korte mededeling in het archief van de St. Sebald kerk in Nürnberg: “Johan David Schiedmayer, Instrumentenmacher auf dem Witzenberg, gest. d. 24 März 1805 (Sonntag), 3 fl. Leich.”
Johann Lorenz
De talenten van vader Johann David bleken geërfd te worden door Johann Lorenz. Nog maar net 19 jaar blijkt zijn opleiding genoeg te zijn om het bedrijf van zijn vader voort te zetten. Al in 1805 bouwt Johann Lorenz zijn eerste Pianoforte. Dat neemt niet weg dat hij – zoals zijn vader – in de leer ging bij een grootmeester in de instrumentenbouw. Eén ding ontbreekt nadrukkelijk bij Johann Lorenz. Had zijn voorgeslacht de behoefte om van hun arbeid – en succes – verslag te doen in werkboeken en dagboeken, J.L. ging naar Wenen maar schreef niets. We weten dus niet bij wie hij in de leer is gegaan.
In Wenen was de fabriek van Streicher ‘weltberühmt’ vanwege de Weense mechaniek, die feitelijk hetzelfde is als de de door Johan David gehanteerde Duitse techniek, die ontstaat uit het werk van Silbermann. (Inderdaad, dezelfde als de orgelbouwer). Ludwig van Beethoven had een grote voorliefde voor de pianofortes van Streicher. Er was echter wel een probleempje voor Beethoven. Overal waar Beethoven concerteerde moesten twéé pianofortes gereed staan, omdat de Streicher instrumenten niet bestand waren tegen het geweld van Beethoven. Zekerheidshalve citeer ik hier om te voorkomen dat het ongeloofwaardig lijkt:
“So swach ware noch die Widerstandsfähigkeit der alten Wiener Instrumente, daß nach kurzer Benützung durch Beethoven, der allerdings ein feuriger und temperamentvolle Spieler war und weit mehr dynamische Konstrastwirkung anbrachte, als die Virtuosen der älteren Schule es taten, ein Teil der Saiten abgesprungen am Klavier hing.“
"Zo zwak was nog de veerkracht van de instrumenten met de oude Weense mechaniek, dat al na korte tijd gebruik door Beethoven – die alleszins een vurige en temperamentvolle speler was - en veel meer dynamische contrasten aanbracht dan de oude virtuozen deden, de gesprongen snaren uit de vleugel hingen.”
Intermezzo: Nanette Streicher
Johann Balthasar Schiedmayer ontving zijn opleiding voor een deel in het bedrijf van Johann Andreas Stein (17928-1792) in Augsburg. Het zesde kind van Stein was Nanette. In 1792, na de dood van haar vader, zette zij het bedrijf in Augsburg voort. In het volgende jaar, 1793 huwde zij de musicus Johann Andreas Streicher en verhuisde haar bedrijf naar Wenen en noemde haar bedrijf vanaf 1802 “Nanette Streicher-Stein”. Nanette overleed op 16 januari 1833.
Nanette Streicher-Stein * 2 January 1769, Augsburg – † 16 Januari 1833, Wenen)
De aanwezigheid van Johann Lorenz in Wenen legt op deze manier een directe link tussen de leermeester van zijn vader en zijn ‘waarnemingen en studies’ in het turbulente Wenen.
De ontwikkeling van de piano in Wenen
Na de dood van zijn vader is Zuid-Duitsland bezet door het Napoleontische leger. Economisch ging het aanzienlijk minder. Johann Lorenz besloot daarom zijn heil elders te zoeken. Lopend (!) vertrekt hij vanuit Nürnberg naar het Oostenrijkse Wenen. Een afstand van 482 kilometer.
In Wenen maakt hij gedurende zijn rondzwerven in de wereld van de Weense muziek kennis met de zwakkere eigenschappen van klavieren met Weense mechaniek. Deze mechaniek is een ontwikkeling van de Duitse mechaniek die voor een groot deel steunt op de ontwikkelingen van Silbermann uit Saksen, een naam die wij ook kennen als een beroemde orgelbouwer. In de dagen dat Johann Lorenz zijn oren en ogen wijd open hield in de wereld van de klavierbouw, bestond er een intensieve wisselwerking en uitwisseling van ideeën en opvattingen over de klavieren. Klavierbouwers luisterden intensief naar de verlangens van de componisten en klaviervirtuozen. De toon moest sterker, luider. En al ging het wellicht niet snel, maar de bouwers reageerden wel op de wens om volgrepige muziek te kunnen uitvoeren waarbij een grotere dynamiek werd nagestreefd. Beethoven speelde hier – het werd hierboven al gememoreerd – een grote rol in dit proces.
In dit verband is het ook belangrijk te melden dat Schiedmayer als een van de eersten in Duitsland gebruik maakte van de Engelse mechaniek.
Dieudonné & Schiedmayer
Van geboorte Stuttgarter was Carl Dieudonné een leerling in het bedrijf van Nanette Streicher-Stein. In 1809 werd Wenen voor de tweede maal door Napoleon bezet. Dat deed het duo Johann Lorenz en Carl besluiten om hun geluk in Stuttgart te gaan beproeven, omdat daar – naar hun mening – nog geen klavierbouwers werkten die als ‘van groot belang’ gewaardeerd konden worden. Carl dagdroomde van financiële ondersteuning van derden, een droom die niet uitkwam. Toen het Johann Lorenz duidelijk werd dat het paradijs Stuttgart slechts in de gedachten van Carl bestond, overwoog hij even om terug te keren naar Nürnberg. Maar het tij keerde heel snel. Toen ze ontdekten dat hun geldzorgen verdwenen zonder enige hulp van buitenaf, kwamen zij tot de conclusie dat hun bedrijf levensvatbaar was en zou zijn.
under construction
Een tweede boek over de Schiedmayer historie
 |
under construction
Derde boek over Schiedmayer
 |
More literature about the Schiedmayer heritage